{"id":7436,"date":"2013-07-31T16:45:14","date_gmt":"2013-07-31T14:45:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.unionbelge.be\/?p=7436"},"modified":"2016-11-15T12:01:03","modified_gmt":"2016-11-15T11:01:03","slug":"le-roi-baudouin-a-t-il-succombe-au-federalisme-linguistique-bezweek-koning-boudewijn-onder-het-taalfederalisme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.unionbelge.be\/?p=7436","title":{"rendered":"LE ROI BAUDOUIN A-T-IL SUCCOMBE AU FEDERALISME LINGUISTIQUE ? – BEZWEEK KONING BOUDEWIJN ONDER HET TAALFEDERALISME ?"},"content":{"rendered":"
\"De<\/a>
De gauche \u00e0 droite: le Prince Baudouin, le Roi Leopold III, le Prince Albert (1950) – Van links naar rechts: Prins Boudewijn, Koning Leopold III en Prins Albert<\/figcaption><\/figure>\n

LE ROI BAUDOUIN A-T-IL SUCCOMBE AU FEDERALISME LINGUISTIQUE ?<\/strong>
\n\u00a0<\/strong>
\nIl y a vingt ans, le Roi Baudouin tirait sa r\u00e9v\u00e9rence. Comment faut-il \u00e9valuer son r\u00e8gne ? Quelle \u00e9tait son attitude \u00e0 l\u2019\u00e9gard du nationalisme et du f\u00e9d\u00e9ralisme linguistique ? Quelle \u00e9tait la cause de son d\u00e9c\u00e8s ? Une analyse.<\/strong><\/p>\n

Le Prince Baudouin naquit \u00e0 Laeken le 7 septembre 1930. Le r\u00e8gne du Roi Baudouin commen\u00e7a en 1950 dans les circonstances dramatiques de la Question royale. Le 11 ao\u00fbt 1950, il a pr\u00eat\u00e9 serment comme Prince royal (il n\u2019avait pas encore atteint l\u2019\u00e2ge de la majorit\u00e9, c\u2019est-\u00e0-dire 21 ans) et rempla\u00e7a ainsi son p\u00e8re le Roi L\u00e9opold III, qui \u00e9tait sur la sellette en raison de sa collaboration pr\u00e9sum\u00e9e avec l\u2019occupant. Apr\u00e8s l\u2019abdication forc\u00e9e de son p\u00e8re le 16 juillet 1951, Baudouin devint Roi. Le jeune roi fut tr\u00e8s appr\u00e9ci\u00e9 en Belgique et en Congo belge ainsi que dans les protectorats Ruanda-Urundi (voir sa visite au Congo en 1955). Sous le Roi Baudouin fut ouverte l\u2019Exposition universelle in\u00e9gal\u00e9e jusqu\u2019\u00e0 maintenant de 1958 : la Belgique unitaire et la dynastie \u00e9taient au z\u00e9nith de leur gloire. Toutefois, \u00e0 partir de 1960, la situation commen\u00e7a \u00e0 se d\u00e9t\u00e9riorer. Malgr\u00e9 les tentatives du Roi de freiner la processus de d\u00e9colonisation la Belgique perdit sa colonie et ses protectorats. En 1960, les m\u00e9dias publics ont \u00e9t\u00e9 scind\u00e9s sur base linguistique, f\u00fbt-ce sur le plan fonctionnel. Ce serait le d\u00e9but de centaines de scissions linguistiques. Aussi la fixation de la fronti\u00e8re linguistique en 1963 n\u2019a-t-elle pas apais\u00e9 le nationalisme anti-belge soutenu par une petite minorit\u00e9 active de nationalistes linguistiques.<\/p>\n

En 1970, le f\u00e9d\u00e9ralisme linguistique fut introduit de fa\u00e7on anticonstitutionnelle (voir notre texte<\/a>). Le Roi Baudouin n\u2019aurait jamais d\u00fb signer cette premi\u00e8re r\u00e9forme de l\u2019Etat, d\u2019autant plus qu\u2019il jouissait d\u2019une grande popularit\u00e9 et qu\u2019il avait le droit de son c\u00f4t\u00e9.<\/strong><\/span> La question est \u00e9videmment de savoir leur marge de man\u0153uvre les politiciens lui laissaient. L\u00e9o Tindemans le formulait ainsi dans ses m\u00e9moires : \u00ab D\u2019un point de vue historique, la formation du gouvernement<\/em> [de 1968] et la fa\u00e7on dont le programme a \u00e9t\u00e9 r\u00e9dig\u00e9 et approuv\u00e9 marquaient le d\u00e9but de ce qu\u2019on appellerait plus tard en Belgique la \u2018particratie\u2019, c\u2019est-\u00e0-dire la tentative de dominer la gestion du pays \u00e0 travers certains partis et leurs pr\u00e9sidents<\/em> \u00bb (L. TINDEMANS, De Memoires<\/em>, Tielt, 2002, p. 33).<\/p>\n

Dans le faits cependant, la Belgique est rest\u00e9e un Etat unitaire pendante les ann\u00e9es 1970. Ce n\u2019est qu\u2019en 1976 \u2013 apr\u00e8s d\u00e9j\u00e0 25 ans de r\u00e8gne \u2013 que le Roi Baudouin se r\u00e9f\u00e9rait prudemment au f\u00e9d\u00e9ralisme. Ainsi, il d\u00e9clara en mars 1976 \u00e0 l\u2019h\u00f4tel de ville de Bruxelles que \u00ab f\u00e9d\u00e9rer signifie rassembler dans la diversit\u00e9 accept\u00e9e<\/em> \u00bb. D\u2019apr\u00e8s le Roi \u2013 ou de ses ministres qui l\u2019en ont convaincu ? \u2013 il fallait lever l\u2019hypoth\u00e8que communautaire pour faire face \u00e0 la lourde crise \u00e9conomique des ann\u00e9es 1970. Lorsque le Roi, \u00e0 l\u2019initiative de son chef de cabinet, avait une br\u00e8ve entrevue avec le wallingant fouronnais Happart en 1979, la situation d\u00e9g\u00e9n\u00e9ra. Happart voulait lui soumettre une p\u00e9tition, mais le Roi se tenait \u00e0 une br\u00e8ve discussion (\u00e9videmment avec les meilleures intentions). Dans les cercles flamingants, il fut pourtant gravement critiqu\u00e9.<\/p>\n

En janvier 1979 \u2013 les plans pour une r\u00e9forme de l\u2019Etat en trois \u00e9tapes furent d\u00e9j\u00e0 n\u00e9goci\u00e9 \u2013 le Roi adressa la nation par un discours aux Corps constitu\u00e9s : \u00ab La nation, d\u2019o\u00f9 \u00e0 l\u2019origine \u00e9manaient tous les pouvoirs c\u00e8de maintenant aux institutions europ\u00e9ennes ce qui peut mieux \u00eatre g\u00e9r\u00e9 au niveau europ\u00e9en et confie aux communaut\u00e9s culturelles et r\u00e9gionales ce qui peut mieux \u00eatre ex\u00e9cut\u00e9 par elles que par le pouvoir central. Le pouvoir national doit profiter de l\u2019all\u00e8gement de ses fonctions pour assumer ses propres responsabilit\u00e9s avec fermet\u00e9. Mais pour \u00eatre efficace, chaque niveau de pouvoir doit compl\u00e9ter l\u2019autre. Il est impossible d\u2019\u00eatre uniquement europ\u00e9en, ou uniquement Belge, Flamand, Wallon ou Bruxellois, ou uniquement Belge germanophone !<\/em> \u00bb (W. MARTENS, De Memoires<\/em>, Luctor et Emergo<\/em>, Tielt, 2006, p. 820). Ce discours ne diff\u00e8re pas tellement de ceux des deux derniers rois des Belges. Mais qui tenait ici la plume royale ? Le Roi Baudouin ou le f\u00e9d\u00e9raliste Wilfried Martens ? Quoi qu\u2019il en soit, le Roi signa la Loi sp\u00e9ciale des r\u00e9formes institutionnelles du 8 ao\u00fbt 1980, une deuxi\u00e8me erreur encore plus grande que celle de 1970.<\/p>\n

Dans les ann\u00e9es 1980, il s\u2019opposait, comme on sait maintenant, contre \u00ab la confusion, le chevauchement de comp\u00e9tences et la rivalit\u00e9 entre les n\u00e9gociateurs officiels belges<\/em> \u00bb et plaidait pour que \u00ab le Roi, c\u2019est-\u00e0-dire le pouvoir ex\u00e9cutif national \u00bb, comme la constitution le stipule, \u00ab constitue le seul partenaire de n\u00e9gociation sur le plan international.<\/em> \u00bb Le 8 f\u00e9vrier 1983, il d\u00e9clara devant les Corps Constitu\u00e9s que par \u00ab la succession de r\u00e9formes institutionnelles, la gestion du pays devient de plus en plus difficile<\/em> \u00bb. C\u2019\u00e9tait une critique \u00e0 peine voil\u00e9e sur le f\u00e9d\u00e9ralisme linguistique. Le 20 juillet 1984, le Roi d\u00e9non\u00e7a l\u2019attention exag\u00e9r\u00e9e pour ce qui divise les Belges que pour ce qui les unit. \u00ab En ce qui me concerne, je ne cesserai de vous dire mon opinion sur ce qui lie les Belges parce que c\u2019est le devoir du Roi de le faire.<\/em> \u00bb Aussi mettait-il l\u2019accent sur la n\u00e9cessit\u00e9 d\u2019un pouvoir central fort. \u00ab En d\u2019autres termes : f\u00e9d\u00e9rer ne signifie pas s\u00e9parer, mais unir<\/em> \u00bb (W. MARTENS, Ibidem<\/em>, p. 822). Entre 1980 et 1988, la ligne continue dans les discours royaux \u00e9tait celle du maintien du statuquo institutionnel, ce qui \u00e0 coup s\u00fbr correspondait \u00e0 la conviction du souverain.<\/p>\n

Pour le Roi Baudouin, la r\u00e9forme de l\u2019Etat de 1988 \u00e9tait v\u00e9ritablement un pas trop loin. Apr\u00e8s qu\u2019un accord politique sur cette question fut obtenu apr\u00e8s 100 jours de n\u00e9gociations pendant l\u2019\u00e9t\u00e9 de 1988 et que le conseil des ministres s\u2019en f\u00e9licitait, Wilfried Martens lisait \u00e0 haute voix une lettre du Roi, dans laquelle celui-ci exprimait son insatisfaction sur cette \u00e9ni\u00e8me \u201cr\u00e9forme\u201d de l\u2019Etat. Cet incident provoqua tant de col\u00e8re qu\u2019un vice-premier ministre (Moureaux ou Dehaene, ceci n\u2019est pas connu) mena\u00e7ait m\u00eame de d\u00e9missionner. Sous la pression de Martens, le Roi confirmait sa confiance au vice-premier ministre et signa la r\u00e9forme de l\u2019Etat (J.-A. FRALON, Baudouin – L’homme qui ne voulait pas \u00eatre roi<\/em>, Paris, 2001, pp. 344-345).<\/p>\n

Aujourd\u2019hui, nous connaissons le contenu de la lettre du Roi Baudouin adress\u00e9e \u00e0 Martens. Nous citons: \u201cJe crains cependant que<\/em> […], en n\u2019utilisant pas les structures classiques d\u2019un Etat F\u00e9d\u00e9ral, on arrivera finalement \u00e0 un ensemble ambigu\u00eb, que les uns nomment un Etat f\u00e9d\u00e9ral, d\u2019autres des Etats f\u00e9d\u00e9r\u00e9s et encore d\u2019autres une conf\u00e9d\u00e9ration d\u2019Etats distincts. J\u2019ai de s\u00e9rieux doutes sur certains aspects des modifications planifi\u00e9es et sur la fa\u00e7on de les r\u00e9alise<\/em>r\u201d […] Pendant les n\u00e9gociations tout le monde \u00e9tait d\u2019accord de renforcer le pouvoir central dans les mati\u00e8res pour lesquelles il reste comp\u00e9tent. Comment cela va-t-il \u00eatre r\u00e9alis\u00e9?<\/em>\u201d. Ensuite, le Roi poursuivi son questionnement inquiet : \u00ab Dans la proposition de loi concernant les comp\u00e9tences, on met beaucoup l\u2019accent sur la concertation et la coop\u00e9ration entre l\u2019Etat, les Communaut\u00e9s et ses composantes entre elles. Comment cela se passera-t-il et comment va-t-on \u00e9viter la paralysie et le blocage si on ne trouve pas de compromis?<\/em> […] J\u2019ai aussi eu l\u2019occasion, tant pendant la formation du gouvernement qu\u2019apr\u00e8s d\u2019aviser dans d\u2019autres mati\u00e8res telles que l\u2019Union Economique et Mon\u00e9taire, la Politique Scientifique, le Commerce Ext\u00e9rieur, le Statut de la fonction publique. Certains textes ont \u00e9t\u00e9 corrig\u00e9s, d\u2019autres pas<\/em>\u201d. (W. MARTENS, Ibidem<\/em>, pp. 824-825). Cette question reste pertinente jusqu\u2019\u00e0 ce jour vu le fait que m\u00eame la sixi\u00e8me r\u00e9forme de l\u2019Etat ne contienne aucune ref\u00e9d\u00e9ralisation ni aucune mesure tendant au renforcement de l\u2019Etat f\u00e9d\u00e9ral voire aucune circonscription \u00e9lectorale f\u00e9d\u00e9rale, qui avait pourtant \u00e9t\u00e9 r\u00e9clam\u00e9e par pas mal de politiciens et d\u2019organisations et dont l\u2019\u00e9tude \u00e9tait promise par les n\u00e9gociateurs dans l\u2019accord gouvernemental.<\/p>\n

Cependant, en avril 1990, le Roi Baudouin commit une grande erreur tactique en mettant en jeu ses pouvoirs dans le cadre de loi sur l\u2019avortement. Contrairement \u00e0 la f\u00e9d\u00e9ralisation, cette loi \u00e9tait soutenue par une grande partie de la population.<\/strong> Cependant, le Roi refusait de signer la loi \u00e0 cause de probl\u00e8mes de conscience. Le conseil des ministres l\u2019a ensuite d\u00e9clar\u00e9 temporairement dans \u201cl\u2019incapacit\u00e9 de r\u00e9gner\u201d afin de permettre au gouvernement et au parlement de passer outre le refus royal. A quoi a servi cette r\u00e9bellion? Malgr\u00e9 la protestation du Roi, la loi a \u00e9t\u00e9 vot\u00e9e. Son opposition \u00e9tait purement symbolique. Plus important \u00e9tait le fait qu\u2019il ait ainsi sap\u00e9 les pr\u00e9rogatives royales. R\u00e9cemment, le socialiste Johan Vande Lanotte d\u00e9clara dans la revue Humo<\/em>:\u00a0 \u201cLe Roi Baudouin demandait aux politiciens une solution pour sa conscience parce qu\u2019il \u2013 comme il l\u2019\u00e9crivait litt\u00e9ralement \u2013\u00a0 ne voulait pas bloquer les institutions d\u00e9mocratiques. Ainsi, le Roi reconnaissait de fa\u00e7on explicite qu\u2019il ne disposait pas de pouvoirs politiques ni de droit de v\u00e9to contre certaines lois. C\u2019\u00e9tait le d\u00e9but de la monarchie protocolaire<\/em>\u201d (Humo, 9 juillet 2013). De plus, jusqu\u2019\u00e0 l\u2019heure actuelle, on invoque cet incident pour priver le Roi de son droit de sanctionner les lois. Le Roi Baudouin a n\u00e9glig\u00e9 d\u2019user de son influence \u00e9norme pour bloquer une, voire plusieurs r\u00e9formes de l\u2019Etat, bien qu\u2019il n\u2019ait jamais accept\u00e9 le f\u00e9d\u00e9ralisme m\u00eame. Malgr\u00e9 tous ses efforts pour l\u2019unit\u00e9 de la Belgique et un parcours sans fautes de 1950 \u00e0 1970, le Roi Baudouin a \u00e9t\u00e9 au plan institutionnel et sans conteste contre son gr\u00e9 le Roi belge le moins puissant. Peut-\u00eatre que le traumatisme de son p\u00e8re, qui avait rompu avec son gouvernement en 1940 pour servir les int\u00e9r\u00eats de la nation, et la Question Royale qui y d\u00e9coulait, y ont-ils jou\u00e9 un r\u00f4le. Sous son r\u00e8gne, pas moins de quatre r\u00e9formes de l\u2019Etat anti-belges ont \u00e9t\u00e9 approuv\u00e9es, un record absolu et tr\u00e8s difficile \u00e0 \u00e9galer. En revanche, force est de constater que sans l\u2019influence mod\u00e9ratrice du Roi Baudouin, la f\u00e9d\u00e9ralisation aurait \u00e9t\u00e9 encore plus pouss\u00e9e pendant son r\u00e8gne.<\/p>\n

M\u00eame avant l\u2019adoption de la phase \u201cd\u00e9finitive\u201d (sic) de r\u00e9forme de l\u2019Etat en 1993, le Roi Baudouin ne consid\u00e9rait pas son r\u00f4le politique comme termin\u00e9. Dans La Libre Belgique<\/em> du 11 janvier 1993, le pr\u00e9sident du Conseil \u201cflamand\u201d, Luc Van den Brande, estimait que l\u2019accord de la Saint-Michel n\u2019\u00e9tait qu\u2019une phase interm\u00e9diaire vers un mod\u00e8le conf\u00e9d\u00e9ral. Selon lui, il fallait octroyer toutes les comp\u00e9tences aux trois r\u00e9gions. Il appartenait d\u00e8s lors \u00e0 celles-ci de d\u00e9cider ensemble ce qu\u2019il fallait encore laisser \u00e0 la conf\u00e9d\u00e9ration. \u201cLa Flandre autonome devrait \u00eatre un fait en 2002, lors du 700i\u00e8me anniversaire de la Bataille des Eperons d\u2019Or<\/em>\u201d. Pour ces propos, le Roi le convoquait au Palais pour l\u2019avertir de ne pas pousser les choses si loin.<\/p>\n

Entretemps, la sant\u00e9 du Roi se fragilisait. En mars 1992, il fut op\u00e9r\u00e9 du coeur avec succ\u00e8s. Dans son allocution du 21 juillet subs\u00e9quente il d\u00e9clara: \u201cmaintenant que les m\u00e9decins m\u2019ont rendu une excellente sant\u00e9, je pourrais vous servir encore de nombreuses ann\u00e9es avec grand plaisir<\/em>\u201d.<\/p>\n

En juillet 1993, les \u00e9v\u00e9nements se succ\u00e9daient \u00e0 un rythme soutenu. Les politiciens avaient sign\u00e9 l\u2019accord de la Saint-Michel qui devait transformer la Belgique officiellement en un Etat f\u00e9d\u00e9ral. Le 16 juillet 1993, le Roi sanctionna la Loi sp\u00e9ciale \u201cvisant \u00e0 achever la structure f\u00e9d\u00e9rale de l’Etat\u201d, qui \u00e9tait le r\u00e9sultat de cet accord. Evidemment, le Roi Baudouin \u00e9tait bien au courant du fait qu\u2019il ne s\u2019agissait que d\u2019une \u00e9tape de plus dans le d\u00e9tricotage de l\u2019Etat belge, comme d\u2019ailleurs toutes les autres r\u00e9formes de l\u2019Etat. Pendant son allocution du 21 juillet \u00e0 l\u2019occasion de la f\u00eate nationale, le Roi faisait, contre son gr\u00e9, l\u2019\u00e9loge du f\u00e9d\u00e9ralisme. Selon Wilfried Martens, qui avait pris place au premier rang lors du Te Deum du 21 juillet 1993, le Roi le regardait en sortant de la cath\u00e9drale: \u201cJamais, je n\u2019oublierai son regard. Ce fut un regard\u00a0 inquiet…<\/em>\u201d. Avant, il avait d\u00e9j\u00e0 confi\u00e9 \u00e0 l\u2019ancien premier ministre: \u201cje suis \u00e9puis\u00e9\u201d (W. MARTENS, Ibidem<\/em>, p. 837). Dix jours apr\u00e8s, le 31 juillet 1993 et \u00e0 la grande consternation de son cardiologue, le Roi Baudouin est d\u00e9c\u00e9d\u00e9 \u00e0 Motril en Espagne. Le Roi a collabor\u00e9 \u00e0 contrecoeur \u00e0 la formation de la Belgique f\u00e9d\u00e9rale et il est tr\u00e8s probable que la pression du f\u00e9d\u00e9ralisme et du nationalisme lui ait co\u00fbt\u00e9 la vie.Lors de ses fun\u00e9railles du 7 ao\u00fbt 1993, Bruxelles fut inond\u00e9e par une foule immense. M\u00eame la Reine Elisabeth II du Royaume Uni \u00e9tait pr\u00e9sente aux fun\u00e9railles.<\/p>\n

Que ce serait-il pass\u00e9 si un Roi tellement populaire avait r\u00e9agi encore plus fermement contre le f\u00e9d\u00e9ralisme? Quel aurait alors \u00e9t\u00e9 le cours de l\u2019histoire? Cette question restera \u00e9ternellement sans r\u00e9ponse…<\/strong><\/p>\n

BEZWEEK KONING BOUDEWIJN ONDER HET TAALFEDERALISME ?<\/strong>
\n<\/strong><\/p>\n

Het is twintig jaar geleden dat Koning Boudewijn ons ontviel. Hoe moeten we zijn regeerperiode beoordelen? Wat was zijn houding tegenover het nationalisme en taalfederalisme? Wat was zijn doodsoorzaak ? Een analyse.<\/strong><\/p>\n

Prins Boudewijn werd op 7 september 1930 in Laken geboren. Het regnum van Koning Boudewijn begon in 1950 onder het dramatisch gesternte van de Koningskwestie. Op 11 augustus 1950 legde hij de eed af als Kroonprins (hij was nog niet meerderjarig, d.w.z. nog geen 21 jaar) en verving zo zijn vader Koning Leopold III, die in opspraak was gekomen wegens vermeende collaboratie met de bezetter. Na de gedwongen abdicatie van zijn vader op 16 juli 1951, werd Boudewijn koning. De jonge koning werd al snel zeer geliefd onder de Belgen en in Belgisch-Congo, alsook in de Belgische mandaatgebieden Ruanda-Urundi (getuige daarvan zijn bezoek aan Congo in 1955). Onder Koning Boudewijn werd de tot op heden onovertroffen Wereldtentoonstelling van 1958 geopend: het unitaire Belgi\u00eb en de dynastie stonden op hun absolute hoogtepunt. Maar vanaf 1960 ging het bergafwaarts. Ondanks pogingen van de Koning om het dekolonisatieproces actief af te remmen, verloor Belgi\u00eb zijn kolonie en mandaatgebieden. In 1960 werd de openbare omroep \u2013 zij het functioneel \u2013 op taalbasis gesplitst. Het zou het begin zijn van honderden taalsplitsingen. Ook de vastlegging van de taalgrens in 1963 beteugelde het anti-Belgische taalnationalisme niet.<\/p>\n

In 1970 werd het taalfederalisme op een ongrondwettige manier ingevoerd (zie onze tekst<\/a>). Koning Boudewijn had deze eerste staatshervorming nooit mogen ondertekenen, temeer daar hij een grote populariteit genoot \u00e9n het recht aan zijn kant stond.<\/strong><\/span> De vraag is natuurlijk wat politici hem nog toelieten. Leo Tindemans zou in zijn memoires getuigen: \u201cHistorisch gezien, betekende de regeringsvorming<\/em> [van 1968] en de manier waarop het programma werd opgesteld en goedgekeurd, het begin van wat in Belgi\u00eb later \u2018particratie\u2019 werd genoemd, namelijk de poging om langs bepaalde partijen en hun voorzitters, het bestuur van het land te overheersen<\/em>\u201d. (L. TINDEMANS, De Memoires<\/em>, Tielt, 2002, p. 33).<\/p>\n

In de feiten bleef Belgi\u00eb tijdens de hele jaren 1970 een unitaire staat. Pas in 1976 \u2013 hij regeerde toen al meer dan 25 jaar \u2013 zou Koning Boudewijn voorzichtig naar het federalisme verwijzen. Zo verklaarde hij in maart 1976 op het stadhuis te Brussel dat \u201cfedereren verenigen betekent, in aanvaarde verscheidenheid<\/em>\u201d. Naar het aanvoelen van de Koning \u2013 of van zijn ministers die hem dit vertelden? \u2013 moest de communautaire hypotheek gelicht worden om de zware economische crisis van de jaren 1970 het hoofd te bieden. Toen de Koning, op initiatief van zijn kabinetschef, in 1979 een korte ontmoeting had met de Voerense wallingant Happart, was het hek helemaal van de dam. Happart wilde hem een petitie overhandigen, maar de Koning hield (natuurlijk met de beste bedoelingen) een kort gesprek. In Vlaams-nationalistische middens kwam hij zwaar onder vuur te liggen.<\/p>\n

In januari 1979 \u2013 de plannen voor een staatshervorming in drie fasen waren toen al bedisseld \u2013 sprak de Koning de natie toe in een rede tot de Gestelde Lichamen: \u201cDe natie, waarvan oorspronkelijk alle macht uitging, staat nu aan de Europese instellingen datgene af dat beter op Europees vlak kan worden behartigd en vertrouwt aan de culturele en regionale gemeenschappen datgene toe wat beter door hen kan worden uitgevoerd dan door een centraal gezag. Het nationaal gezag moet van zijn taakverlichting gebruik maken om krachtdadig de eigen verantwoordelijkheid verder op te nemen. Maar om doeltreffend te zijn moet elk gezagsniveau het andere aanvullen. Het is onmogelijk enkel Europeaan te zijn, of enkel Belg, of Vlaming, Waal of Brusselaar, of enkel Duitstalige Belg!<\/em>\u201d (W. MARTENS, De Memoires, Luctor et emergo<\/em>, Tielt, 2006, p. 820). Deze toespraak verschilt niet zoveel van die van de laatste twee koningen der Belgen. Maar wie hield hier de koninklijke pen vast? Koning Boudewijn of federalist Wilfried Martens? Hoe dan ook, de Koning ondertekende de rampzalige Bijzondere Wet tot Hervorming van de instellingen van 8 augustus 1980, een tweede en nog grotere vergissing dan die van 1970.<\/p>\n

In de jaren tachtig zou hij zich, zo weten we nu, verzetten tegen \u201cverwarring, overlapping van bevoegdheden en rivaliteit tussen offici\u00eble Belgische onderhandelaars<\/em>\u201d en pleitte hij ervoor dat \u201cde Koning, dit wil zeggen de nationale uitvoerende macht<\/em>\u201d, zoals de Grondwet dat voorschrijft, \u201cde enige internationale gesprekspartner is<\/em>\u201d. Op 8 februari 1983 zei hij voor de Gestelde Lichamen dat \u201cdoor een opeenvolging van<\/em> [institutionele] stroomversnellingen, het beleid van het land steeds moeilijker, en uiteindelijk onmogelijk wordt<\/em>\u201d. Dat was nauwelijks verholen kritiek op het taalfederalisme. Op 20 juli 1984 zei de Koning dat de nadruk veel te veel lag op wat de Belgen verdeelt, dan op wat hen verenigt. \u201cWat mij betreft, zal ik niet ophouden u mijn mening te zeggen over wat de Belgen bindt, omdat het de taak is van de koning daarover te spreken. Als ik dat niet deed zou ik aan mijn plicht verzaken<\/em>\u201d. Hiermee benadrukte de koning het belang van zijn grondwettelijke eed die inhoudt dat hij de onafhankelijkheid en integriteit van Belgi\u00eb moet vrijwaren en zich bijgevolg tegen elke vorm van separatisme moet verzetten. Ook benadrukte hij de noodzaak van een sterk centraal gezag, \u201cMet andere woorden: federeren betekent niet scheiden maar wel verenigen<\/em>\u201d. (W. MARTENS, Ibidem<\/em>, p. 822). Tussen 1980 en 1988 was de contin\u00fce lijn in de koninklijke toespraken er \u00e9\u00e9n voor het bewaren van het institutionele status-quo, hetgeen ongetwijfeld strookte met de overtuiging van de vorst.<\/p>\n

De staatshervorming van 1988 was er voor Koning Boudewijn werkelijk te veel aan. Toen hierover in de zomer van 1988 na honderd dagen onderhandelingen een politiek akkoord bereikt werd en de ministerraad zich hier zelf voor feliciteerde, las Wilfried Martens een brief van de Koning voor waarin die zijn ongenoegen uitte over deze zoveelste \u201cstaatshervorming\u201d. Dit incident zette zoveel kwaad bloed dat een vicepremier (Moureaux of Dehaene, dat weten we niet zeker) zelfs met zijn ontslag dreigde. Onder druk van Martens bevestigde de Koning zijn vertrouwen in de vicepremier en tekende hij de staatshervorming (J.-A. FRALON, Baudouin – L’homme qui ne voulait pas \u00eatre roi<\/em>, Parijs, 2001, p. 344-345).<\/p>\n

Ondertussen kennen we de inhoud van de brief van Koning Boudewijn aan Martens. We citeren: \u201cIk vrees echter dat<\/em> […], door het niet gebruiken van de klassieke structuren van een federale Staat, men uiteindelijk tot een dubbelzinnig geheel komt dat sommigen een federale Staat noemen, anderen gefedereerde staten en nog anderen een confederatie van onderscheiden Staten. Ik heb ernstige twijfels over sommige aspecten van de geplande wijzigingen en over de manier die wordt aangewend om ze te verwezenlijken.<\/em>\u201d […] Tijdens de onderhandelingen was iedereen het erover eens om de centrale macht te versterken inzake de materies waarvoor ze bevoegd blijft. Hoe zal dit verwezenlijkt worden?<\/em> \u00bb\u00a0 Deze vraag blijft tot op vandaag pertinent gelet op het feit dat ook de zesde staatshervorming geen enkele herfederalisering of maatregel tot versterking van het federale niveau bevat en zelfs geen federale kieskring, waarop nochtans door heel wat organisaties en politici werd aangedrongen. De Koning vroeg zich vervolgens bezorgd af: \u201cIn het wetsontwerp over de bevoegdheden wordt veel gesproken over het overleg en de samenwerking tussen de Staat, de Gemeenschappen en de Gewesten en tussen die componenten onderling. Hoe zal dat gebeuren en hoe zal men lamlegging en blokkering vermijden als men daarover tot geen vergelijk komt? […] Ik heb ook de gelegenheid gehad, zowel tijdens de vorming van de Regering als daarna, te waarschuwen betreffende bepaalde andere onderwerpen: de Economische en Monetaire Unie, het Wetenschappelijk beleid, de Buitenlandse Handel, de Infrastructuur, het Statuut van het Openbaar Ambt. Sommige teksten werden verbeterd, andere niet<\/em>\u201d. (W. MARTENS, Ibidem<\/em>, pp. 824-825). Deze vragen blijven tot op vandaag pertinent gelet op het feit dat ook de zesde staatshervorming geen enkele herfederalisering of maatregel tot versterking van het federale niveau bevat en zelfs geen federale kieskring, waarop nochtans door heel wat organisaties en politici werd aangedrongen en ondanks het feit dat men de burger in het regeerakkoord beloofd had deze kwestie te bestuderen.<\/p>\n

In april 1990 beging Koning Boudewijn echter een grote tactische fout toen hij zijn macht op het spel zette in het kader van de zogenaamde abortuswet.<\/strong> In tegenstelling tot voor de federalisering was er voor die wet een breed maatschappelijk draagvlak. De Koning weigerde de wet echter wegens gewetensbezwaren te bekrachtigen. Daarop werd hij door de Ministerraad tijdelijk in de \u201conmogelijkheid tot regeren\u201d gesteld zodat de regering en het parlement de wet toch nog konden goedkeuren. Waartoe heeft deze rebellie gediend? De Koning had zijn geweten ingeroepen, maar de wet was toch goedgekeurd. Zijn verzet was louter symbolisch. Belangrijker was dat hij hiermee de koninklijke prerogatieven ondergroef. Recent verklaard de socialist Johan Vande Lanotte hierover in het weekblad Humo<\/em>: \u201cKoning Boudewijn vroeg de politici een oplossing voor zijn gewetensnood omdat hij, zo schreef hij letterlijk, de democratische instellingen niet wilde blokkeren. Daarmee erkende de koning expliciet dat hij geen politieke macht had, laat staan vetorecht tegen bepaalde wetten. D\u00e1t was de start van het ceremoni\u00eble koningschap<\/em>\u201d (Humo, 9 juli 2013). Tot op vandaag wordt deze kwestie bovendien aangehaald om het recht op bekrachtiging van de wetten van de Koning af te nemen. Koning Boudewijn heeft er niet aan gedacht zijn enorme invloed aan te wenden om \u00e9\u00e9n of meerdere staatshervormingen te blokkeren, al heeft hij in feite nooit het federalisme zelf aanvaard. Ondanks al zijn inspanningen voor de eenheid van Belgi\u00eb en een vlekkeloos parcours van 1950 tot 1970 is Koning Boudewijn op institutioneel vlak en zeer tegen zijn zin de minst sterke Belgische koning gebleken. Misschien speelde het trauma van zijn vader die in ‘s lands belang openlijk met de regering brak in 1940 en de koningskwestie die daaruit zou volgen hierin een rol.\u00a0 Onder zijn koningsschap werden immers vier anti-Belgische staatshervormingen goedgekeurd, een absoluut en zeer moeilijk te evenaren\u00a0 record. Anderzijds was zonder de matigende invloed van Koning Boudewijn de federalisering misschien nog veel verder gegaan tijdens zijn regeerperiode.<\/p>\n

Zelfs voor de aanvaarding van de \u201cdefinitieve\u201d fase (sic) van de staatshervorming in 1993, achtte Koning Boudewijn zijn politieke rol niet uitgespeeld. In La Libre Belgique<\/em> van 11 januari 1993 meende de voorzitter van de \u201cVlaamse\u201d Raad, Luc Van den Brande dat het Sint-Michielsakkoord slechts een tussenstap naar een confederaal model was. Hij vond dat de drie gewesten alle bevoegdheden zouden moeten krijgen en dan samen moesten beslissen over wat ze nog aan de confederale staat zouden overlaten. \u201cHet autonome Vlaanderen zou een feit moeten zijn in 2002, de 700e verjaardag van de Guldensporenslag<\/em>\u201d. De Koning ontbood hem hiervoor op audi\u00ebntie op het Paleis uit en waarschuwde hem dat hij het niet te ver moest drijven.<\/p>\n

De gezondheid van de Koning werd ondertussen fragiel. In maart 1992 onderging hij een succesvolle hartoperatie. In zijn daaropvolgende 21 juli-toespraak verklaarde hij: \u201cNu de artsen mij opnieuw een uitstekende gezondheid hebben bezorgd, zal ik u, met groot genoegen, nog vele jaren kunnen dienen.\u201d<\/p>\n

In juli 1993 volgden de gebeurtenissen zich plots snel op. De politici hadden het Sint-Michielsakkoord ondertekend, dat Belgi\u00eb officieel tot een federale staat moest omvormen. Op 16 juli 1993 ondertekende Koning Boudewijn de Bijzondere Wet \u201cter vervollediging van de federale staatsstructuur\u201d, die uit dit akkoord voortvloeide. Koning Boudewijn wist uiteraard dat het hier maar om een etappe ging in de ontbinding van de Belgische staat, zoals de andere staatshervormingen. Tijdens de 21-juli toespraak ter gelegenheid van de nationale feestdag loofde de koning tegen zijn zin het federalisme. Volgens Wilfried Martens, die tijdens het Te Deum van 21 juli 1993 op \u00e9\u00e9n van de eerste rijen zat, keek Koning Boudewijn bij het uitgaan van de kathedraal in zijn richting: \u201cIk zal zijn blik nooit meer vergeten. Het was een bezorgde blik\u2026<\/em>\u201d. Eerder had hij de voormalige Eerste minister al toevertrouwd: \u201cik ben op<\/em>\u201d (W. MARTENS, Ibidem<\/em>, pp. 837). Tien dagen later, op 31 juli 1993, en tot grote verbazing van zijn Franse hartchirurg, overleed Koning Boudewijn in Motril, Spanje. De Koning heeft tegen heug en meug meegewerkt aan de vorming van het federale Belgi\u00eb, maar het is naar alle waarschijnlijkheid net die federalistische en nationalistische druk die hem zijn leven heeft gekost. Zijn begrafenis op 7 augustus 1993 trok enorm veel Belgen naar Brussel. Zelfs Koningin Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk was op de begrafenisplechtigheid aanwezig.<\/p>\n

Wat zou er gebeurd zijn indien een zo populaire Koning zich nog krachtdadiger tegen het federalisme zou verzet hebben? Welke weg zou de geschiedenis dan zijn ingeslagen? Die vraag zal voor altijd onbeantwoord blijven…<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Il y a vingt ans, le Roi Baudouin tirait sa r\u00e9v\u00e9rence. Comment faut-il \u00e9valuer son r\u00e8gne ? Quelle \u00e9tait son attitude \u00e0 l\u2019\u00e9gard du nationalisme et du f\u00e9d\u00e9ralisme linguistique ? Quelle \u00e9tait la cause de son d\u00e9c\u00e8s ? Une analyse. <\/p>\n

Het is twintig jaar geleden dat Koning Boudewijn ons ontviel. Hoe moeten we zijn regeerperiode beoordelen? Wat was zijn houding tegenover het nationalisme en taalfederalisme? Wat was zijn doodsoorzaak ? Een analyse.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"powered_cache_disable_cache":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[1,5],"tags":[],"class_list":["post-7436","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-news0","category-opinions"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p6Y7u0-1VW","jetpack_likes_enabled":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7436","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7436"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7436\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10675,"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7436\/revisions\/10675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.unionbelge.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}